„Zdążyć przed Panem Bogiem”

Hanna Krall

„Zdążyć przed Panem Bogiem” Hanny Krall to reportaż powstały na bazie wywiadu z Markiem Edelmanem – drugim przywódcą powstania w getcie warszawskim w roku 1943. Porusza on problemy ówczesnych mieszkańców getta oraz ukazuje postawy ludzi wobec sytuacji krytycznej. Szczególne miejsce w hierarchii wartości obecnych tam osób zajmuje sposób umierania oraz stosunek do spraw ostatecznych. Niektórzy uważają, iż śmierć z bronią w ręku jest jedyną godną śmiercią. Inni natomiast widzą w niej tylko drogę na skróty, a prawdziwą wartość dostrzegają w spokojnej drodze wagonem „w celu przesiedlenia” z pełną świadomością, że będzie to podróż z biletem w jedną stronę.

O Bogu wypowiada się sam główny bohater, późniejszy znany wszystkim łódzki kardiochirurg słowami: „Pan Bóg już chce zgasić świeczkę, a ja muszę szybko osłonić płomień, wykorzystując Jego chwilową nieuwagę”. Traktuje zawód lekarza jako wyścig o życie drugiego człowieka, o utrzymanie  płomienia, który Bóg za wszelką cenę chce zgasić. Lecz znani są również bohaterowie, którzy w Bogu odnajdują wsparcie i z nim starają się rozpalać ostatni płomień nadziei w świecie, już dawno pozbawionym wszelkiej nadziei…

Książka porusza zatem dylemat: czy można rozpatrywać śmierć w kategorii lepsza/gorsza? Zdążyć przed Panem Bogiem czy zdążyć z Bogiem? Czy możliwa jest jednoznaczna odpowiedź na te pytania?